ලොව වඩාත්ම ජනාකීර්ණ නගර සමූහයක නිවහන වන දකුණු ආසියාව, වාතයේ ගුණාත්මක භාවය පිරිහීම හේතුවෙන් උග්රවන මහජන සෞඛ්ය අර්බුදයකට මුහුණ දෙමින් සිටී. වේගවත් නාගරීකරණය, ප්රමාණවත් නොවන යටිතල පහසුකම් සහ ෆොසිල ඉන්ධන මත පදනම් වූ ප්රවාහනය මත දැඩි ලෙස රඳා පැවතීම, දිල්ලි, ඩකා, කරච්චි සහ කත්මණ්ඩු වැනි නගර නිරන්තරයෙන් ලෝකයේ දූෂිතම නගර අතරට පැමිණීමට හේතු වී තිබේ.
එමෙන්ම, දකුණු ආසියාව, උත්තර ධ්රැවයට සහ දක්ෂිණ ධ්රැවයට පසුව, ලොව විශාලතම අයිස් ආවරණ කලාපයට ද නිවහන සපයයි (උදා: හිමාලය). එය, මෙම මෝසම් කලාපයේ පරිසර දූෂණය සහ තෙතමනය ප්රවාහනය කිරීමේදී වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටු කරයි.
වායු දූෂණය
වායු දූෂණය දකුණු ආසියාව පුරා ප්රධාන පාරිසරික ගැටලුවක් වී ඇති අතර අංශු ද්රව්ය (PM2.5 සහ PM10) සහ නයිට්රජන් ඔක්සයිඩ් (NOx) මූලික දූෂක වේ. ලෝක සෞඛ්ය සංවිධානයට (WHO) අනුව, බොහොමයක් දකුණු ආසියාතික කලාපීය නගරවල වාතයේ ගුණාත්මක භාවය නිර්දේශිත මට්ටම් කිහිප ගුණයකින් ඉක්මවා යන අතර, මිලියන සංඛ්යාත නිවැසියන් සඳහා දැඩි සෞඛ්ය ප්රතිවිපාක ඇති කර තිබේ.
ප්රවාහනය, විශේෂයෙන්ම ඩීසල් බලයෙන් ක්රියාත්මක වන වාහන සහ යල් පැන ගිය පොදු ප්රවාහන පද්ධති මත යැපීම, වායු දූෂණය උග්ර කිරීමේ ප්රධාන භූමිකාවක් ඉටු කරයි. දිල්ලි වැනි නගරවල සමස්ත වායු දූෂණයෙන් 40%කට ආසන්න ප්රමාණයකට වාහන විමෝචනය දායක වේ. දැඩි රෙගුලාසි සහ තිරසාර යටිතල පහසුකම් නොමැති විම, මෙම තත්ත්වය තවදුරටත් නරක අතට හැරීමට හේතු වේ.
ප්රවාහනය මඟින් සිදුවන විමෝචනය
දකුණු ආසියාවේ පුද්ගලික වාහන, පොදු බස් රථ සහ වාණිජ ට්රක් රථ බොහෝ විට යල් පැන ගිය සහ අකාර්යක්ෂම වන අතර, එය ප්රවාහන විමෝචනයට විශාල වශයෙන් දායක වේ. දුර්වල ලෙස නියාමනය කරන ලද ඉන්ධන ප්රමිතීන් සහ වාහන හිමිකාරිත්වයේ සීග්ර වැඩිවීම ද එම තත්ත්වය තව දුරටත් උග්ර කරයි. නිදසුනක් වශයෙන්, කත්මණ්ඩු සහ ඩකා වැනි නගරවල වඩාත් සුලභ ප්රවාහන මාධ්යයක් වන ද්වි රෝද රථ බොහෝ විට උත්ප්රේරක පරිවර්තක නොමැතිකම හේතුවෙන් අසමාන ලෙස ඉහළ විමෝචනයකට වගකිව යුතු වේ.
එපමණක් නොව, පොදු ප්රවාහන පද්ධති ඩීසල් වැනි පොසිල ඉන්ධන මත යැපීම සැලකිය යුතු කරුණකි. ඩීසල් එන්ජින් විශාල වශයෙන් නයිට්රජන් ඩයොක්සයිඩ් සහ අංශු ද්රව්ය විමෝචනය කරන අතර මේ දෙකම දුමාරය සෑදීමට සහ ශ්වසන රෝග හට ගැනීම සඳහා දායක වේ. පොදු ප්රවාහනය හිඟ නමුත් කුඩා බස්රථ වැනි අවිධිමත් පද්ධති ආධිපත්යය දරන කරච්චි වැනි නගරවල මෙම පැරණි, දුර්වල ලෙස නඩත්තු කරන ලද වාහන වලින් නිකුත් වන විමෝචනයන් වායු දූෂණය තවත් උග්ර කිරීමට හේතු වේ.
මහජන සෞඛ්ය සහ වායු දූෂණය
වාතයේ ගුණාත්මකභාවය අඩුවීම මඟින් මහජන සෞඛ්යයට ඇති කරන බලපෑම පුදුම සහගතය. ශ්වසන රෝගාබාධ ඇති රටවල් සහිත කලාපයන්ගෙන් දකුණු ආසියාව ලොව ඉහළින්ම සිටින අතර, දිල්ලි සහ ඩකා වැනි නගර වල නිතිපතා ඇදුම, බ්රොන්කයිටිස් සහ අනෙකුත් නිදන්ගත රෝග තත්වයන් වර්ධනය වේ. ලෝක සෞඛ්ය සංවිධානයේ ඇස්තමේන්තු වලට අනුව එළිමහන් වායු දූෂණය, දකුණු ආසියාව තුළ සෑම වසරකම මිලියන දෙකකට අධික අකල් මරණ සංඛ්යාවකට තුඩු දෙන අතර ප්රවාහනය ආශ්රිත විමෝචනය ද එහි ප්රධාන දායකයෙකි.
ළමයින් සහ වැඩිහිටියන් විශේෂයෙන් අවදානමට ලක්වන්නන් වේ. අධ්යයනයන් මඟින් පෙන්වා දී ඇති ආකාරයට, දිල්ලියේ වාහන විමෝචනය ඉහළ මට්ටමක පවතින ප්රදේශවල හැදී වැඩෙන දරුවන්ගේ පෙනහළු ක්රියාකාරිත්වය, අඩු දූෂිත පරිසරයක ජීවත් වන ඔවුන්ගේ සම වයසේ මිතුරන්ට සාපේක්ෂව සැලකිය යුතු ලෙස අඩු වී ඇත. එලෙසම, සියුම් අංශු ද්රව්යවලට දිගු කාලීනව නිරාවරණය වීම හෘද රෝග, පෙනහළු පිළිකා සහ ආඝාතය වැනි රෝගාබාධ වලට හේතු වන අතර එය සෞඛ්ය සේවා පද්ධති මත ද අධික බරක් ඇති කිරීමට හේතු වේ.
රාජ්ය සහ ප්රතිපත්තිමය මැදිහත්වීම්
වායු දූෂණයට සහ ප්රවාහන විමෝචනයට එරෙහිව සටන් කිරීමේ ප්රයත්නයන් ක්රියාත්මක කර ඇති නමුත් එහි ප්රගතිය මන්දගාමී ස්වරූපයක් ගනී. ඉන්දියාවේ, යුරෝ 6 ට සමාන Bharat Stage (BS) VI විමෝචන ප්රමිතීන් හඳුන්වාදීම වැනි ප්රතිපත්ති, පිරිසිදු ඉන්ධන සහ උසස් වාහන තාක්ෂණයන් අනිවාර්ය කිරීම මගින් වාහන විමෝචනය අඩු කිරීම අරමුණු කරයි. ඒ හා සමානව, බංග්ලාදේශය සහ පකිස්ථානය ද ඔවුන්ගේ වාහන ප්රමිතීන් යාවත්කාලීන කිරීම් සලකා බලමින් සිටින නමුත්, බලාත්මක කිරීම නොගැලපෙන ලෙස පවතී.
පොදු ප්රවාහන ප්රතිසංස්කරණ ද ඉතා වැදගත් කරුණකි. මෙට්රෝ පද්ධති පුළුල් කිරීම සහ නවීකරණය කිරීම, බස් රථ විද්යුත්කරණය කිරීම සහ බයිසිකල් පැදීම සහ ඇවිදීම වැනි මෝටර් රහිත ප්රවාහන භාවිතය දිරිමත් කිරීම මඟින් වායු විමෝචනය සැලකිය යුතු ලෙස අඩු කළ හැකිය. කෙසේ වෙතත්, බොහෝ නගරවල යටිතල පහසුකම් ආයෝජන ප්රමාණවත් නොවේ. උදාහරණයක් ලෙස, 2020 දී කත්මණ්ඩු විදුලි බස් රථ හඳුන්වා දුන් නමුත්, වාතයේ ගුණාත්මක භාවයට විශාල බලපෑමක් ඇති කිරීමට එය ප්රමාණවත් නොවන අතර, බොහෝ පුරවැසියන් තවමත් යල් පැන ගිය කුඩා බස් රථ මත විශ්වාසය තබයි.
තාක්ෂණික සහ ප්රජා-පාදක විසඳුම්
විද්යුත් වාහන (EVs) සහ පුනර්ජනනීය බලශක්ති ප්රභවයන් වැනි නැගී එන තාක්ෂණයන් ප්රවාහන විමෝචනය අඩු කිරීම සඳහා බලාපොරොත්තුවක් ලබා දෙයි. දිල්ලිය විදුලි වාහන වෙත සංක්රමණය වීමට අභිලාෂකාමී ඉලක්ක තබා ඇති අතර, බැංගලෝර් වැනි නගර ආරෝපණ ස්ථාන උදෙසා යටිතල පහසුකම් සඳහා ආයෝජනය කරයි. කෙසේ වෙතත්, විද්යුත් වාහන වල අධික පිරිවැය සහ ප්රමාණවත් ආරෝපණ ස්ථාන නොමැතිකම වැනි අභියෝග ඒවා පුලුල් ලෙස භාවිතා කිරීමට බාධා පමුණුවයි.
ප්රජා මට්ටමින්, පුරවැසියන් විසින් මෙහෙයවනු ලබන ව්යාපාර සහ වාතයේ ගුණාත්මක භාවය, වායු දූෂණය පිළිබඳ දැනුවත් කිරීමේ ව්යාපාර ප්රචලිත වෙමින් පවතී. එලෙසම, වායු දූෂණයේ අහිතකර බලපෑම් වලින් අවදානමට ලක්විය හැකි ජනගහනය ආරක්ෂා කිරීම සඳහා පදිකයින්ට හිතකාමී වීදි, වඩා හිතකර නාගරික සැලසුම් සහ වැඩිදියුණු කරන ලද මහජන සෞඛ්ය ප්රතිපත්ති වැනි වැඩපිළිවෙලවල් සඳහා ද විවිධ සංවිධාන මඟින් වැඩ කටයුතු සිදු කරනු ලබයි.
කෙසේ වෙතත්, දකුණු ආසියාතික නගරවල වායු දූෂණය, වාතයේ ගුණාත්මකභාවය සහ ප්රවාහන විමෝචනය පිළිබඳ පවතින ගැටළු විසඳීම සඳහා රාජ්ය නියාමනයන්, යටිතල පහසුකම් ආයෝජන සහ මහජන දැනුවත් කිරීම් ඇතුළත් බහුවිධ ප්රවේශයක් අවශ්ය වේ. එමෙන්ම, මිලියන සංඛ්යාත ජීවිත අවදානමකට ලක්ව ඇති හෙයින්, නාගරික වාතයේ ගුණාත්මකභාවය වැඩිදියුණු කිරීම කලාපය පුරා සිටින ප්රතිපත්ති සම්පාදකයින් සහ නගර සැලසුම්කරුවන්ගේ ප්රමුඛතාවයක් විය යුතුය. අවසාන වශයෙන්, මෙම අර්බුදයෙන් මිදීමට සහ අනාගත පරම්පරාව සඳහා මහජන සෞඛ්යය ආරක්ෂා කිරීමට ශක්තිමත් දේශපාලන සහ ජාත්යන්තර සහයෝගීතාව සහ ප්රජා සහභාගීත්වය අත්යවශ්ය කරුණකි.
මූලාශ්ර:-
- Asian Development Bank (ADB). (2019). The future of transport in South Asia: Challenges and opportunities for greener systems. Retrieved from https://www.adb.org
- Bhargava, A., Kumar, P., & Aggarwal, S. (2020). Air quality and public health in India: Impact of vehicular emissions on human health. Journal of Environmental Studies and Health Sciences, 15(2), 102-115. DOI: 10.1002/jesh.2020.02.02
- Centre for Science and Environment (CSE). (2020). Delhi air pollution: An overview of sources and measures. Retrieved from https://www.cseindia.org
- Clean Air Asia. (2020). Public transportation reform in South Asian megacities: Moving towards sustainability. Retrieved from https://www.cleanairasia.org
- Gurung, A. & Bell, M.L. (2021). Exposure to air pollution in Nepal and its potential public health impacts. Environmental Research, 195, 110859. DOI: 10.1016/j.envres.2020.110859
- International Energy Agency (IEA). (2021). Tracking transport 2021: Transportation-related emissions and pollution in developing countries. Retrieved from https://www.iea.org/reports/tracking-transport
- Roy, R. & Chatterjee, S. (2020). Impact of traffic congestion on air pollution in Dhaka, Bangladesh. Urban Climate, 31, 100578. DOI: 10.1016/j.uclim.2020.100578
- United Nations Environment Programme (UNEP). (2019). Air pollution in Asia and the Pacific: Science-based solutions. Retrieved from https://www.unep.org/resources/report
- World Bank. (2018). South Asia’s urban challenges: Growing cities, rising pollution. Retrieved from https://www.worldbank.org/en/region/sar
- World Health Organization (WHO). (2016). Ambient air pollution: A global assessment of exposure and burden of disease. Retrieved from https://www.who.int/publications
